Przedszkole nr 47 Mali Artyści w Warszawie

Metody i techniki

METODA CARLA ORFFA

Carl Orff był muzykiem i związek muzyki z ruchem jest w jego metodzie szczególnie wyeksponowany. Przyjął on trzy podstawowe czynniki, na których metoda jest zbudowana: słowo (mowa), muzyka i ruch, które przenikają się wzajemnie i wiążą całą konstrukcję w integralną całość. Orff podobnie jak R. Laban odrzuca w zasadzie wszelkie z góry narzucone schematy, ale jednak wskazuje na następującą metodę postępowania, zgodnie z psychologią rozwojową dziecka: ćwiczenie (zadanie) rozpoczyna się od dzielonego na sylaby słowa czy zdania wypowiedzianego w prostym rytmie. Do tego dołącza się ruch ciała, a następnie ten ruch przenoszony jest na instrument perkusyjny. Słowo zamienia się w piosenkę, łączy się z gestem, ruchem, ręce klaszczą, potem sięgają po pałeczkę perkusyjną. Ciało wprowadzone jest w ruch rytmiczny, lokomocyjny prowadzony po różnych liniach. Najpierw wprowadza się improwizację ruchową z globalnym zaangażowaniem ciała na tle muzyki perkusyjnej, żywej lub mechanicznej, bez przyboru lub z przyborem.

ŚPIEW
Już pierwsze kontakty dziecka z muzyką związane są ze śpiewem. Występuje on praktycznie w każdej zabawie. Dlaczego odgrywa jednak on tutaj rolę drugoplanową? W koncepcji Orffa śpiew polega na wykonywaniu piosenek dziecięcych, ludowych lub fragmentów muzyki poważnej przy akompaniamencie (zwykle perkusyjnym). Główny nacisk kładzie Orff na ekspresję wynikającą z zaangażowania dziecka i na jego możliwości twórcze.

RUCH PRZY MUZYCE
Nie ma ustalonych reguł poruszania się (umownych gestów, figur). Ruch jest spontaniczny, ma charakter kreatywny. Jest swobodny, zależny od wewnętrznego nastroju dziecka. Na samym początku ruch przy muzyce w koncepcji Orffa ma charakter prosty: chód, bieg, podskoki, czworakowanie. Następnie przybiera charakter improwizowany, by w końcu stać się kreatywnym.

GRA NA INSTRUMENTACH
Szczególna rola w systemie Orffa. Dzieci mają kontakt z instrumentami od samego początku. Repertuar do wykonania przy pomocy instrumentów jest tak dobrany, aby nie znużyć i nie zniechęcić dzieci.

SŁUCHANIE MUZYKI
Nie odgrywa roli pierwszoplanowej. Ma miejsce podczas wspólnej improwizacji (np. ruchowej), także podczas wspólnego odtwarzania muzyki i gry na instrumentach. Dzieci mają okazję przysłuchiwać się dźwiękom, dostrzegają barwę instrumentów, rozwijają wrażliwość na ich współbrzmienie. Metoda Orffa daje możliwość przygotowania do percepcji muzyki.

TWORZENIE MUZYKI
Przybiera kształt improwizacji (wokalnej, instrumentalnej, wokalno-instrumentalnej i ruchowej). Jest całkowicie swobodna, niezależna, nie należy ograniczać jej żadnymi regułami. Ten etap improwizowania charakterystyczny jest szczególnie w grupach dzieci młodszych o mniejszym doświadczeniu muzycznym. Następne etapy w tworzeniu muzyki w systemie Orffa noszą już pewne cechy improwizacji kierowanej. Prowadzący może już narzucać dzieciom pewne zasady, np. dobór instrumentów, linię melodyczną czy rytm.

Etapy improwizacji:

  • słowno-rytmiczne – wprowadzenie wartości rytmicznych (dzieci improwizują rytm do imion, nazw, wierszy, itp.). Można wykorzystywać dodatkowe klaskanie, tupanie, pstrykanie palcami, uderzanie dłońmi o uda, itp.
  • echo rytmiczne – powtarzanie rytmu podanego przez nauczyciela na zasadzie „echa” przez dzieci
  • rytmiczno-melodyczne – układanie melodii do własnego imienia, nazw zwierząt, kwiatów, śpiewanki muzyczne (opowiedzenie śpiewem jakiejś historyjki, np., o psie).

W przypadku wszelkiego typu improwizacji melodycznych pierwszy etap tworzenia muzyki opiera się na podstawowej skali muzycznej. Jest to bowiem skala najbliższa małym dzieciom. System C. Orffa daje dodatkowo możliwość połączenia wszystkich form wychowania muzycznego z innymi treściami nauczania, np. z edukacją ruchową, zdrowotną, nauką języka, przyrodniczą lub historyczną.

 

METODA GIMNASTYKI TWÓRCZEJ – R. LABAN

Pionierem gimnastyki twórczej zwanej „nowoczesnym tańcem wychowawczym” jest Rudolf Laban. Metodę tę spopularyzował na gruncie polskim W. Gniewkowski. Metoda improwizacji ruchowej daje nauczycielowi dużą swobodę wyboru zadań ruchowych. Polega ona na tym, że nauczyciel stawia dzieciom określone
zadania ruchowe przy pomocy słownego ujęcia ruchu, przy czym zadania te mają przeważnie charakter otwarty i można je wykonać na wiele sposobów. W metodzie tej posługujemy się różnymi formami ruchu, takimi jak odkrywanie, naśladowanie, inscenizacja, pantomima, gimnastyka wykorzystująca ruch naturalny, ćwiczenia muzyczno-ruchowe, taniec, opowieść ruchowa, sceny dramatyczne itp. Podstawowe zasady prowadzenia zajęć ruchowych wg R. Labana są następujące: każdy ćwiczący wykonuje zadania ruchowe na swój sposób (pokaz zbędny), zajęcia są prowadzone w luźno ustawionej grupie, a pozycja wyjściowa dowolna dla każdego dziecka. Elementami towarzyszącymi wykonywaniu zadań ruchowych może być rytm i muzyka.

Tematyka zadań ruchowych wywodzi się z pięciu zasadniczych tematów:

  • wyczucie własnego ciała
  • wyczucie ciężaru i czasu
  • wyczucie przestrzeni
  • doskonalenie płynności ruchów i wyczucia ciężaru ciała w przestrzeni i czasie
  • adaptacja ruchów własnych do ruchów partnera i grupy.

WYCZUCIE WŁASNEGO CIAŁA
Przy realizacji tego tematu dzieci poznają w toku działania możliwości własnego ciała w zakresie obszerności ruchów jako instrumentu zdolnego do wykonywania ruchów we wszystkich stawach, ruchów precyzyjnych oraz ruchów obszernych. Dziecko manipuluje, bawi się własnymi rękami, nogami, palcami, wykonuje ruchy zlokalizowane w określonej części ciała w różnych pozycjach wyjściowych.

WYCZUCIE PRZESTRZENI
Podstawowymi ćwiczeniami są tu ruchy ograniczone, skrępowane oraz szerokie i fantazyjne, ruchy penetrujące przestrzeń poprzez bieg, podskoki, skoki, obroty, itp. Ruch może odbywać się na poziomie niskim, średnim i wysokim.

WYCZUCIE CIĘŻARU CIAŁA (SIŁY)
Ruchy nawiązujące do tego tematu mają charakter wyrazisty, przejawiają się w mocnych chwytach, podnoszeniu, zginaniu. Ruchom silnym przeciwstawiamy ruchy lekkie, delikatne, np. ruchy mocne, atletyczne, ciężkie, przygniatające swą siłą; ruchy żywe, wesołe, dynamiczne, energiczne; ruchy spokojne, delikatne, łagodne, kojące. Realizując ten temat można wykonać bezpośrednio po sobie ruchy kontrastowe, w których napięcie przeplata się z rozluźnieniem, siłą i słabością, a improwizacja ruchowa z muzyką, która nagle zmienia swój charakter.

ROZWIJANIE WYCZUCIA PŁYNNOŚCI RUCHÓW
Ćwiczenia polegają na ruchach lokomocyjnych wykonywanych po bardzo różnych liniach. Mogą one być wykonywane w rytmie klaskania, uderzania w instrument
perkusyjny lub z towarzyszeniem muzyki, nawet śpiewu. Dla urozmaicenia można robić przerwy w muzyce, co jest sygnałem do zatrzymania się i przyjęcia przez ćwiczących ciekawej postawy.

WSPÓŁDZIAŁANIE Z PARTNEREM LUB GRUPĄ
Występujące w tym ćwiczeniu akcje ruchowe z partnerem lub w grupie wymagają podzielności uwagi, pilnego obserwowania partnera i jego naśladowania. W pewnym sensie ograniczają swobodę własnego działania. Zadania ruchowe tej grupy kształtują szybki refleks oraz przez zespołowe działanie są ważnym aspektem wychowawczym w kształtowaniu uczuć społecznych, rozwijają cechy wychowania społecznego.

Tak jak w każdych ćwiczeniach gimnastycznych, tak i tu obowiązują trzy zasady pracy pedagogicznej:

  • zasada wszechstronności
  • zasada naprzemienności wysiłku i rozluźnienia
  • zasada stopniowania trudności.

W tej koncepcji wychowania fizycznego ćwiczenia gimastyczne na przyrządach także mają charakter dowolny. Każdy ćwiczy to, na co ma ochotę i na co go stać. Liczy wyłącznie na siebie, nikt mu niczego nie narzuca, ale i nikt nie pomaga.

METODA GIMNASTYKI RYTMICZNEJ A. I M. KNIESSÓW

Metodę tę zaprezentowali po raz pierwszy w Polsce A. i M. Kniessowie. Z Hanoweru w 1979 r. w Gdańsku. Jest to rodzaj gimnastyki twórczej utanecznionej polegającej na poszukiwaniu coraz to nowych form sprzężonego z rytmem, muzyką, przy czym stosuje się w niej nietypowe przybory. Główny tok zajęć polega na naśladownictwie ruchów prowadzącego, który nie tylko demonstruje ruch, ale jest również współćwiczącym. Jest on często osobą wiodącą, ale w miarę zaawansowania grupy pozostawia jej wiele swobody. W czasie ćwiczeń wskazane jest przeplatanie demonstracji ruchu z improwizacją ruchową oraz zadaniami otwartymi, rozwiązywanymi przez dzieci w sposób twórczy.

Podstawowe zasady to:

  • ćwiczyć zawsze z radością
  • nie nadużywać słów
  • nieustannie poszukiwać nowych form i rodzajów ruchu
  • posługiwać się rytmem i muzyką, które są impulsem do ruchu
  • pogłębiać motywację do ćwiczeń przez atrakcyjne formy ruchu, ciekawe i oryginalne przybory (dzwoneczki, grzechotki, wstążki, bijaki obustronne itp.)

 

Literatura:
W. Gniewkowski „Metody twórcze w interpretacji Rudolfa Orffa”, 1983
W. Gniewkowski „Gimnastyka twórcza (ekspresyjna) Carla Orffa”, „Wychowanie w przedszkolu”, numer 5, 1985
W. Gniewkowski „Ewolucja idei wychowania zdrowotnego”, „Wychowanie w przedszkolu”, numer 4, 1989

Opracowała:
mgr Maria Górecka-Jaros